Wikipedia [Wikipedia] یک فرهنگ عمومی چندزبانه، مبتنی بر وب و دارای محتوای رایگان است که توسط موسسه­ی Wikimedia اداره می­شود. Wikipedia با همکاری داوطلبان از سراسر جهان نوشته شده است و قسمت اعظم مقالات آن می­تواند توسط هر کسی که به اینترنت دسترسی دارد، ویرایش شود. تعداد نویسندگان فعال مقالات آن بیش از 750000 نفر است. Wikipedia بیش از 10 میلیون مقاله به دارد که در بیش از 250 زبان گوناگون نوشته شده­اند. تعداد مقالات آن به زبان انگلیسی بیش از 2340000 است.

  • تاریخچه ­ی Wikipedia

موسسه­ی Wikipedia نخستین بار به عنوان شعبه­ای از Nupedia ایجاد شد. Nupedia پروژه­ای برای ایجاد یک فرهنگ جامع رایگان بود که سیستمی برای بازبینی مقالات داشت و به نویسندگان متخصص نیاز داشت، اما نوشتن مقالات آن به کندی پیش می­رفت. در سال 2000، Jimmy Wales و Larry Sanger به فکر تکمیل Nupedia بصورت یک پروژه­ی کامل­تر و گسترده­تر و بازتر افتادند. آن­ها تصمیم به استفاده از تکنولوژی Wiki برای در اختیار دادن آن بصورت برخط گرفتند. یک Wiki، یک مجموعه از صفحات وب است که برای این منظور طراحی شده است که هر کسی که به آن دسترسی دارد بتواند در تغییر محتوای آن نقش داشته باشد. به ­این ترتیب در دهم ژانویه­ی همان سال نخستین نسخه­ی برخط از Wikipedia ایجاد شد.

در ماه مه سال 2001، مقالات به زبان­های غیر انگلیسی در Wikipedia ایجاد شدند که از جمله­ی آن­ها می­توان به چینی، آلمانی، ایتالیایی، فرانسوی اشاره کرد.

  • شرکت ­کنندگان در Wikipedia

مکانیسم های گوناگونی برای کمک به اعضای Wikipedia به منظور ایجاد منابع باکیفیت وجود دارد. ویرایش کنندگان قادر به نظارت صفحات هستند. بیش از 1000 مدیر با اختیارات خاص وجود دارند که تضمین می­کنند که رفتار کاربران تا حد امکان مطابق با سیاست ها و رهنمودهای Wikipedia باشد. هنگامی که در مورد یک مقاله، بین نویسندگان در مورد نحوه­ی ارائه­ی مطالب اختلاف نظر وجود داشته باشد، صفحات بحث کمک می­کنند تا یک تصمیم نهایی گرفته شود. مدیران می­توانند نویسندگانی را که رفتار مدنی نداشته باشند بصورت موقت یا دائمی از ویرایش مقالات منع کنند.

  • موسسه ­ی Wikimedia

Wikimedia یک موسسه­ی خیریه است که در سال 2003 در فلوریدای آمریکا ایجاد شد. این موسسه، Wikipedia و تمامی پروژه های مرتبط با آن را اداره می­کند و مسئول توسعه­ی نرم­افزار open source شرکت یعنی Mediawiki می­باشد.

  • بررسی در Wikipedia

در هر لحظه از زمان هزاران مقاله در Wikipedia در حال مشاهده، ایجاد و بازبینی می­باشند. می­توان تاریخچه­ی تغییرات اعمال شده بر روی مقالات را با مشاهده­ی صفحات تغییرات اخیر که به ازای هر مقاله وجود دارد مشاهده کرد. بیش از 1900 مقاله به عنوان مقاله­ی برجسته شناسایی شده­اند. 3500 مقاله نیز به عنوان مقاله­های خوب شناخته شده اند. به مرور زمان، کیفیت سایر مقاله ها نیز بهبود می­یابد. همچنین Wikipedia قابلیت جستجو نیز دارد که می­توان مقالات مرتبط با کلمات کلیدی داده شده را به کمک آن یافت.

  • گردش در Wikipedia

مقالات در Wikipedia به هم از طریق لینک متصل هستند و به آسانی می­توان اطلاعات مرتبط را از طریق آن­ها پیدا کرد. این لینک ها به چندین صورت وجود دارند. یک نوع آن از طریق کلمات highlight شده در داخل متن مقالات است. صورت دیگر، لینک های انتهای مقالات می­باشد که می­توانند به مقالات داخل Wikipedia و یا سایر صفحات وب اشاره کننند. همچنین کل مقالات Wikipedia در یک ساختار سلسله مراتبی دسته­بندی شده است که می­توان با گردش در آن مقالات مورد نظر را یافت.

  • Wikipedia در مقایسه با فرهنگ ­های جامع چاپی

Wikipedia چندین مزیت نسبت به فرهنگ­های جامع چاپی دارد. اول اینکه هزینه­ی انتشار آن بسیار پایین است، به این معنی که اضافه کردن مطلب به آن و گستردن آن چون بصورت نرم­افزاری است، بسیار آسان و کم­هزینه است. دوم اینکه در مقالات آن بجای توضیحات اضافه در داخل صفحات، از لینک­ها استفاده می­شود و نیز خلاصه­ی هر مقاله در پاراگراف اول آن وجود دارد. به­علاوه، مدت زمان ویرایش آن بسیار کوتاه است چون به محض زدن دکمه­ی تایید، هر کاربر می­تواند نسخه­ی ویرایش شده را مشاهده کند. در صورتی که در مورد فرهنگ های جامع چاپی، کاربر باید برای مشاهده­ی تغییرات، تا نسخه­ی بعدی آن صبر کند و نیز هزینه­ی گزاف نسخه­ی بعدی را نیز بپردازد. در حالی که به نظر می­رسد ویژگی ویرایش جمعی Wikipedia باعث ایجاد کیفیت پایین مقالات آن می­شود، Giles [Giles 2005] نشان داد که کیفیت مقالات آن حتی با مقالات Britannica که کاملترین فرهنگ عمومی چاپی انگلیسی است برابری می­کند