۱          مشخصات یک پایان نامه و گزارش علمی

اگرچه برای همه انواع نوشته‌ها، مشخصات و ویژگی‌های واحد و معینی نمی‌توان ذکر کرد، با این حال در یک پایان نامه یا گزارش علمی باید نکات و موارد کلی که در این فصل ذکر می‌شود، بطور کامل رعایت شده باشد.

دقت کنید که پس از عنوان فصل باید حداقل توضیحی کوتاه در مورد موضوع نوشته شود و نمی‌توان مستقیماً بعد از آن عنوان بخش را نوشت و همین طور پس از عناوین بخش‌ها و زیربخش‌ها.(مانند دستورالعمل حاضر)

۱‌.۱‌         برخورداری از غنای علمی

یک پایان نامه باید پیش از هر چیز به‌لحاظ علمی از غنای لازم برخوردار باشد. یعنی هدف و پیام روشنی داشته باشد و از پیش‌زمینه علمی، بیان دلایل علمی، ارجاعات مورد نیاز و نتیجه‌گیری شفاف بهره ببرد.

۱‌.۲‌       ارجاع به‌موقع و صحیح به منابع دیگر

هر جمله‌ای که در یک پایان نامه نوشته می‌شود یا یک جمله کاملاً بدیهی است یا باید دلیل آن بیان شود و یا اینکه باید به منبعی که آن موضوع را نقل یا اثبات کرده، ارجاع داده شود. اگر مطلب یا گفتاری از منبعی عیناً در گزارش نقل می‌شود، باید آن مطلب داخل گیومه قرار گیرد و با ذکر ماخذ و شماره صفحه، به آن اشاره گردد.

۱‌.۳‌      ساده‌نویسی

سادگی از ضروریات یک نوشته است. نویسنده باید ساده، روان و در عین حال شیوا و رسا بنویسد و عبارات مبهم، جملات پیچیده و کلمات نامأنوس در نوشته خود به‌کار نبرد. اگر چه افراط در این امر نیز، به شیوایی نوشته صدمه می‌زند. به‌کارگیری لغات و اصطلاحات دشوار و دور از ذهن و عبارات و جملات نامنظم و مبهم موجب ایجاد اشکال در فهم خواننده خواهد شد‌.

برای ساده‌نویسی باید در حد امکان از به‌کارگیری کلمات «می‌بایست»، «بایستی»، «گردید»، «بوده باشد» و مانند آنها که تکلف‌آور، غلط مصطلح و یا غیرشیوا هستند، به‌جای «باید»، «است»، «شد» و مثل آنها، اجتناب شود‌.‌ همین‌طور، «در‌جهت» نمی‌تواند جایگزین خوبی برای کلمه روانی مثل «برای» باشد‌. ‌کلمات و جملات روان و ساده می‌توانند اغلب مفاهیم را براحتی منتقل کنند‌.‌

دقت در تنظیم بندها (پاراگراف‌ها) نیز کمک شایانی به روانی و سادگی فهم مطلب می‌کند‌.‌ بندهای طولانی نیز مانند جملات طولانی می‌توانند خسته‌کننده باشند و خواننده را سردرگم کنند‌.‌ یک بند نباید کمتر از سه یا چهار سطر یا بیشتر از ۱۰ تا ۱۵ سطر باشد.‌

۱‌.۳‌.۱‌       وحدت موضوع

نویسنده باید در سراسر نوشته از اصل موضوع دور نیافتد و تمام بحث‌ها، مثال‌ها و اجزای نوشته با هماهنگی کامل، پیرامون موضوع اصلی باشد و تاثیری واحد در ذهن خواننده القا کند.

۱‌.۳‌.۲‌      اختصار

پایان نامه یا گزارش علمی باید در حد امکان، مختصر و مفید باشد و از بحث‌های غیر ضروری در آن پرهیز شود. نوشتن مطالب ارزشمندی که هیچ ربطی به موضوع ندارد، فاقد ارزش علمی است.

۱‌.۳‌.۳‌     رعایت نکات دستوری و نشانه‌گذاری

در سراسر پایان نامه باید قواعد دستوری رعایت شود و ارکان و اجزای جمله در جای مناسب خود آورده شود. همچنین رعایت قواعد نشانه‌گذاری سبب می‌شود که بیان نویسنده روشن باشد و خواننده به سهولت و با کمترین صرف انرژی مطالب را مطالعه و درک کند.

۱‌.۳‌.۴‌     توجه به معلومات ذهنی مخاطب

نویسنده باید همواره مخاطب خود را در برابر خود تصور کند و با توجه به معلومات ذهنی مخاطب تمامی پیش‌نیازهای لازم برای درک مطالب مورد بحث را، از پیش برای مخاطب فراهم کند.

۱‌.۳‌.۵‌     رعایت مراحل اصولی نگارش

هر کار علمی زمانی به بهترین شکل قابل انجام است که بر اساس یک برنامه‌ریزی مشخص انجام شود. تهیه یک متن علمی با کیفیت نیز نیازمند برنامه‌ریزی مناسب و اجرای منظم آن می‌باشد. مراحل نگارش را عموماً می‌توان به ترتیب زیر درنظر گرفت:

  • تهیه فهرستی از عناوین اصلی و فرعی که باید نوشته شود
  • اولویت‌بندی و تعیین ترتیب منطقی فصل‌ها و بخش‌های گزارش
  • گردآوری اطلاعات اولیه راجع به هر بخش و زیربخش
  • تدوین مطالب جدیدی که باید به قلم نگارنده به گزارش اضافه شود
  • ماشین‌(تایپ)کردن مطالب با رعایت کامل نکاتی که در این دستورالعمل آموزش داده می‌شود

رعایت نظم و ترتیب در اجرای مراحل سیستماتیک فوق هم فرآیند تهیه پایان نامه یا گزارش علمی را برای نگارنده آسان می‌کند و هم کیفیت نگارش را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد.

 

۲
فصل سوم
نگارش صحیح
نگارش صحیح

نگارش صحیح یک پایان نامه در فهم آسان آن بسیار موثر است. در این فصل مهمترین قواعد نگارشی که باید مورد توجه جدی نگارنده قرار گیرد، به اختصار بیان می‌شود. این قواعد را می‌توان در محورهای اصلی زیر دسته‌بندی کرد:

  • فارسی‌نویسی
  • رعایت املای صحیح
  • رعایت قواعد نشانه‌گذاری

۲‌.۱‌       فارسی‌نویسی

در حد امکان سعی کنید به جای کلمات غیر‌فارسی از معادل فارسی آنها استفاده کنید، به‌ویژه در مواردی که معادل فارسی مصطلح و رایج است‌.‌ به‌طور مثال استفاده از کلمه «لذا» به‌جای «برای همین» یا «به‌همین دلیل» توجیهی ندارد‌. همچنین کلمه «پردازش» زیباتر از «پروسس» و معادل فارسی «ریز‌پردازنده» مناسب‌تر از «میکروپروسسور» است‌.‌ در این‌گونه موارد چنانچه احتمال عدم آشنایی خواننده با معادل فارسی وجود دارد، یا اصطلاح غیر‌فارسی معمول‌تر است، در اولین ظهور کلمه فارسی، اصل غیر‌فارسی آن به‌صورت پاورقی آورده شود‌.‌ اگر به‌ناچار باید کلمات انگلیسی در لابه‌لای جملات گنجانده شوند، از هر طرف یک فاصله بین آنها و کلمات فارسی پیش و پس از آنها در‌نظر گرفته شود‌.‌ چنانچه در پایان نامه از مختصر‌نویسی[۱] استفاده شود، لازم است در اولین استفاده، تفصیل آن در پاورقی آورده شود‌.‌

مثلاً: همگی می‌دانیم که از سیستم تعیین موقعیت فراگیر (GPS)[2] می‌توان برای تعیین موقعیت جغرافیایی یک وسیله پرنده استفاده کرد.

۲‌.۲‌     رعایت املای صحیح فارسی

رعایت املای صحیح فارسی به مطالعه و درک راحت‌تر کمک می‌کند. همچنین در نوشته‌های فارسی باید در حد امکان از همزه « ء، أ، ؤ، ه، إ، ئ» استفاده نشود‌.‌ به‌عنوان مثال «اجزاء هواپیما» و «آئین نگارش» ناصحیح، اما «اجزای هواپیما» و «آیین نگارش» صحیح هستند.‌

۲‌.۳‌    رعایت قواعد نشانه‌گذاری

منظور از نشانه‌گذاری به‌کار‌بردن علامت‌ها و نشانه‌هایی است که خواندن و فهم درست یک جمله را ممکن و آسان می‌کند. در ادامه نشانه‌های معمول و متداول در زبان فارسی و موارد کاربرد آنها به اختصار معرفی می‌شوند.

۲‌.۳‌.۱‌      ویرگول

ویرگول نشانه ضرورت یک مکث کوتاه است و در موارد زیر به‌کار می‌رود:

  • در میان دو کلمه که احتمال داده شود خواننده آنها را با کسره اضافه بخواند، یا نبودن ویرگول موجب بروز اشتباه در خواندن جمله شود.
  • در موردی که کلمه یا عبارتی به‌‌‌‌عنوان توضیح، در ضمن یک جمله آورده شود. مثلاً برای کنترل وضعیت فضاپیماها، به‌دلیل آن‌که در خارج از جو هستند، نمی‌توان از بالک‌های آیرودینامیکی استفاده کرد.
  • جدا‌کردن بخش‌های مختلف یک نشانی یا یک مرجع
  • موارد دیگر از این قبیل

پیش از ویرگول نباید فاصله گذاشته شود و پس از آن یک فاصله لازم است و بیشتر از آن صحیح نیست.

۲‌.۳‌.۲‌    نقطه

نقطه نشانه پایان یک جمله است. پیش از نقطه نباید فاصله گذاشته شود و پس از آن یک فاصله لازم است و بیشتر از آن صحیح نیست.

۲‌.۳‌.۳‌   دو نقطه

موارد کاربرد دونقطه عبارتند از:

  • پیش از نقل قول مستقیم
  • پیش از بیان تفصیل مطلبی که به اجمال به آن اشاره شده‌است.
  • پس از واژه‌ای که معنی آن در برابرش آورده و نوشته می‌شود.
  • پس از کلمات تفسیر‌کننده از قبیل «یعنی» و …

پیش از دونقطه نباید فاصله گذاشته شود و پس از آن یک فاصله لازم است و بیشتر از آن صحیح نیست.

۲‌.۳‌.۴‌    گیومه

موارد کاربرد گیومه عبارتند از:

  • وقتی که عین گفته یا نوشته کسی را در ضمن نوشته و مطلب خود می‌آوریم.
  • در آغاز و پایان کلمات و اصطلاحات علمی و یا هر کلمه و عبارتی که باید به‌صورت ممتاز از قسمت‌های دیگر نشان داده شود.
  • در ذکر عنوان مقاله‌ها، رساله‌ها، اشعار، روزنامه‌ها و …

۲‌.۳‌.۵‌    نشانه پرسشی

پیش از «؟» نباید فاصله گذاشته شود و پس از آن یک فاصله لازم است و بیشتر از آن صحیح نیست.

۲‌.۳‌.۶‌    خط تیره

موارد کاربرد خط تیره عبارتند از:

  • جدا‌کردن عبارت‌های توضیحی، بدل، عطف بیان و …
  • به‌جای حرف اضافه «تا» و «به» بین تاریخ‌ها، اعداد و کلمات

 

۲‌.۳‌.۷‌   پرانتز

موارد کاربرد پرانتز عبارتند از:

  • به‌معنی «یا» و «یعنی» و وقتی که یک کلمه یا عبارت را برای توضیح بیشتر کلام بیاورند.
  • وقتی که نویسنده بخواهد آگاهی‌های بیشتر (اطلاعات تکمیلی) به خواننده عرضه کند.
  • برای ذکر مرجع در پایان مثال‌ها و شواهد.

نکته: بین کلمه یا عبارت داخل پرانتز و پرانتز باز و بسته نباید فاصله وجود داشته باشد.

 

 

۳
فصل چهارم
فنون ماشین‌نویسی(تایپ پایان نامه)
فنون ماشین‌نویسی(تایپ پایان نامه)

پس از نوشتن پایان نامه و گاهی همزمان با آن لازم است که نسخه ماشینی آن تهیه شود. در تهیه نسخه ماشینی نیز توجه به یک سری نکات ضروری است. و این نکات تنها برای تهیه نسخه ماشینی مناسب و واحد در دانشگاه صنعتی امیرکبیر ذکر می‌شود.

۳‌.۱‌      سبک‌ها، قلم‌ها (Font) و اندازه قلم‌ها

این الگو از اجزای مختلفی تشکیل شده‌است. به‌طور مثال یک بند، یک عنوان، زیرنویس یک شکل هر کدام یکی از اجزای این دستورالعمل هستند. اجزای مختلف خصوصیات مختلفی دارند (به‌طور مثال اسم قلم و اندازه قلم از خصوصیات اجزا هستند). اجزای مشابه خصوصیات مشابهی دارند و یک خانواده را ایجاد می‌کنند (مثل خانواده عناوین فصل‌های گزارش یا خانواده زیرنویس‌های شکل‌ها). به خصوصیات یک خانواده از اجزای دستورالعمل یک سبک (Style) گفته می‌شود. به‌عبارت دیگر سبک نوشته‌شدن اجزای مختلف گزارش با هم فرق می‌کند و به این بستگی دارد که عضو کدام خانواده باشند.

در تعریف سبک‌های مختلف این دستورالعمل از قلم‌های، B Nazanin و Times New Roman استفاده شده‌است که خصوصیات کامل آنها‌ در بخش‌های بعدی تشریح می‌گردد.

۳‌.۱‌.۱‌       قلم‌های فارسی

اندازه و سبک قلم‌های فارسی قابل استفاده در قسمت‌های مختلف یک گزارش در جدول ‏۴‌.‌۱ نشان داده شده‌است‌.‌

جدول ‏۴‌.‌۱ قلم‌های فارسی

موقعیت استفاده از قلم اندازه قلم نام سبک Bold
عنوان فصل B Nazanin 20 Heading1 P
متن B Nazanin 14 Normal  
زیر‌فصل ۱ B Nazanin 18 Heading 2 P
زیر‌فصل ۲ B Nazanin 16 Heading 3 P
زیر‌فصل ۳ B Nazanin 14 Heading 4 P
زیر‌فصل ۴ B Nazanin 13 Heading 5 P
زیر‌فصل ۵ B Nazanin 13 Heading 6 P
عنوان جداول B Nazanin 13 Table Title* P
عنوان اشکال B Nazanin 13 Pic Title* P
متن جداول B Nazanin 13 In Table*  
متن جداول راست‌نویس B Nazanin 13 In Table R*  
متن اشکال B Nazanin 13 In Pic*  
مراجع (قسمت عادی) B Nazanin 13 FarsiRef*  
مراجع (قسمت پررنگ) B Nazanin 13 RefB* P
توضیحات کد برنامه‌نویسی B Nazanin 11 CodeComment*  
عنوان جداول پیوست B Nazanin 13 App Table Title* P
عنوان اشکال پیوست B Nazanin 13 App Pic Title* P

۳‌.۱‌.۲‌      قلم‌های لاتین

اندازه و سبک قلم‌های لاتین قابل استفاده در قسمت‌های مختلف یک گزارش در جدول ‏۴‌.‌۲ نشان داده شده‌است‌.‌

 

 

جدول ‏۴‌.‌۲ قلم‌های لاتین.

موقعیت استفاده قلم اندازه قلم سبک Bold
متن ۱۳ Times New Roman Normal  
زیر‌فصل ۱ ۱۷ Times New Roman Heading 2 P
زیر‌فصل ۲ ۱۵ Times New Roman Heading 3 P
زیر‌فصل ۳ ۱۳ Times New Roman Heading 4 P
زیر‌فصل ۴ ۱۲ Times New Roman Heading 5 P
زیر‌فصل ۵ ۱۲ Times New Roman Heading 6 P
عنوان جداول ۱۲ Times New Roman Table Title* P
عنوان اشکال ۱۲ Times New Roman Pic Title* P
متن جداول ۱۲ Times New Roman In Table*  
متن جداول راست‌نویس ۱۲ Times New Roman In Table R*  
متن اشکال ۱۲ Times New Roman In Pic*  
مراجع (قسمت عادی) ۱۲ Times New Roman EnRef*  
مراجع (قسمت پررنگ) ۱۲ Times New Roman RefB* P
توضیحات کد برنامه‌نویسی ۱۰ Courier New CodeComment*  
کد برنامه‌نویسی ۱۰ Courier New Code*  
کد برنامه‌نویسی (پر‌رنگ) ۱۰ Courier New CodeBold* P
عنوان جداول پیوست ۱۲ Times New Roman App Table Title* P
عنوان اشکال پیوست ۱۲ Times New Roman App Pic Title* P

۳‌.۲‌    فرمول‌ها (روابط ریاضی)

برای نوشتن روابط ریاضی، ابزار Equation Editor از کارآیی خوبی برخوردار است‌.‌ تمامی نمادهای مورد‌نیاز در این ابزار پیش‌بینی شده‌است‌.‌ ساده‌ترین راه برای نوشتن فرمول‌ها این است که سطر یکی از فرمول‌های نوشته‌شده در این الگو را در هر جا که می‌خواهید فرمولی بنویسید کپی کنید و سپس فرمول کپی‌شده را تغییر دهید. با انتخاب شماره فرمول و زدن کلید F9 شماره فرمول به‌روز می‌شود. ‌‌زمانی‌که چند رابطه را به‌صورت متوالی تایپ می‌کنید، برای اولین رابطه، از سبک EquaStart، برای روابط میانی از سبک EquaMid و برای رابطه پایانی از سبک EquaEnd استفاده کنید. به این ترتیب فاصله عمودی پیش و پس از فرمول اول و فرمول آخر و همچنین فاصله عمودی بین فرمول‌های میانی به‌شکلی هماهنگ تنظیم خواهد شد. برای درک بهتر این موضوع به فواصل عمودی فرمول‌های زیر با یکدیگر و با متن پیش و پس از آنها توجه کنید.

(‏۴‌.‌۱)

(‏۴‌.‌۲)

(‏۴‌.‌۳)

۳‌.۲‌.۱‌      قلم و سبک فرمول‌ها

در تنظیم قلم و سبک فرمول‌ها از الگوی ارائه‌شده در جدول ‏۴‌.‌۳ پیروی می‌شود. این الگو با تنظیمات پیش‌فرض نرم‌افزار Word هماهنگی دارد. اما چنانچه تنظیمات نرم‌افزار Word تغییر داده شده و لازم باشد که دوباره به‌صورت جدول مذکور تنظیم شود، می‌توان با انتخاب آیکن Equation Editor و سپس Style › Define › Style ، سبک‌های مختلف را دوباره تنظیم کرد.

۳‌.۲‌.۲‌    اندازه فرمول‌ها

اندازه فرمول‌ها را می‌توان با انتخاب آیکن Equation Editor و با انجام مراحل Size › Define مطابق

جدول ‏۴‌.‌۴ تنظیم کرد‌.‌

 

جدول ‏۴‌.‌۳ قلم و سبک فرمول‌ها.

مثال Italic Bold قلم سبک مورد کاربرد
P   Times New Roman Variable Variable
P   Times New Roman Function Function
P   Symbol L.C.Greek L.C.Greek
    Symbol U.C.Greek U.C.Greek
  P Times New Roman Matrix-Vector Matrix-Vector
    Times New Roman Number Number
    Times New Roman Text Text
    Times New Roman Text Constant Parameter
    Times New Roman Text Unit
    Symbol Text Math Operator
    Times New Roman Text Math Function

جدول ‏۴‌.‌۴ اندازه فرمول‌ها.

Size Position
۱۲pt Full
۷pt Subscript/Superscript
۵pt Sub-Subscript/Superscript
۱۸pt Symbol
۱۲pt Sub-Symbol

۳‌.۳‌   فاصله‌های افقی و عمودی

تنظیم فاصله‌ها به خوانایی متن، تفکیک مناسب بخش‌های مختلف یک پایان نامه و زیبایی صفحات کمک می‌کند..

۳‌.۳‌.۱‌     فاصله کلی از چهار طرف کاغذ

حاشیه از بالا ۳ سانتی‌متر(۲/۱اینچ)،‌ از پایین ۳ سانتی‌متر( ۲/۱اینچ)، از چپ ۵/۲ سانتی‌متر (۱ اینچ) و از سمت راست کاغذ ۳ سانتی‌متر(۲/۱ اینچ) در‌نظر گرفته می‌شود‌.‌

۳‌.۳‌.۲‌   فاصله خط‌ها

فاصله بین‌ خط‌ها را از طریق Format-Paragraph تنظیم کرده و Line Spacing آن را ۱٫۲ Lines انتخاب می‌کنیم‌.‌ کافی است این کار یک بار روی سبک Normal اعمال گردد‌.‌

۳‌.۳‌.۳‌  فاصله‌های تفکیک‌کننده

با تنظیم فاصله‌ها می‌توان تفکیک بخش‌های مختلف یک پایان نامه را ساده‌تر کرد تا هنگام مطالعه درک مطالب آسان‌تر باشد. برخی از فاصله‌هایی که به‌منظور تفکیک بندها و عناوین به‌کار می‌رود، به‌شرح زیر می‌باشد.

  • پیش از هر بند یک فاصله عمودی به اندازه ۶ pt قرار می‌گیرد‌.‌ این فاصله باید به‌صورت دستی وارد شود.
  • بند اول که در زیر عنوان آورده می‌شود، از اول خط شروع شده و سایر بندها با ۵ فاصله خالی (Space) از سر سطر شروع می‌شوند‌.‌
  • پیش از هر تیتر (بخش/ زیر‌بخش/ زیر‌زیر‌بخش) یک فاصله عمودی به‌ترتیب به اندازه
    (۱۵/۲۰/۲۷ pt) قرار می‌گیرد‌.‌ فاصله عمودی پیش از عنوان فصل، ۳۰ pt می‌باشد.

۳‌.۴‌    فواصل بین کلمات

خیلی اوقات استفاده یا عدم استفاده از فاصله ضروری است که در ادامه به مواردی از آن اشاره می‌شود‌.‌

  • گذاشتن بیش از یک فاصله (Space) بین کلمات مجاز نمی‌باشد‌.‌ به‌عنوان مثال «اصول نگارش» صحیح، و «اصول نگارش» ناصحیح می‌باشد‌.‌
  • پیش از عنوان اشکال و جداول و پس از شماره شکل یا جدول، دو فاصله خالی قرار می‌گیرد.

۳‌.۵‌   جدانوشتن کلمات بدون گذاشتن فاصله بین آنها

گاهی لازم است اجزای یک کلمه از یکدیگر جدا نوشته شوند، بدون آنکه بین آنها فاصله گذاشته شود (مثل کلمه «می‌شود» یا «جدانوشتن»). به این منظور بین دو بخش کلمه مورد نظر از <Ctr+-> یا <Shift+Space> (SS) استفاده کنید. اگر از windows xp 32 بیتی استفاده می‌کنید و دکمه <Shift+Space> رایانه شما فعال نیست (یعنی اجزای یک کلمه را بدون فاصله از یکدیگر جدا نمی‌کند)، لازم است که فایل kbdfa.dll همراه با این الگو را از طریق Safe Mode در مسیر windows\system32 روی فایل موجود به همین نام Overwrite کنید. راه دیگر این است که از بین سمبل‌های موجود در منوی Insert>Symbol>Special Characters گزینه No-width Optional Break را به‌صورت یک Short-cut تعریف کنید. متداول است که Ctl+Space برای این مورد تعریف می‌شود.

تقریباً تمامی کلمات مرکب در زبان فارسی باید از هم جدا نوشته شوند؛ به استثنای صفات فاعلی مانند «عملگر»، «باغبان» و یا «دانشمند» و کلماتی نظیر «اینکه»، «آنها». در ادامه به نمونه‌هایی از مواردی که باید اجزای یک کلمه جدا، اما بدون فاصله نوشته شوند، اشاره می‌شود‌.:

  • در افعال مضارع و ماضی استمراری که با «می» شروع می‌شوند، لازم است که در عین جدا نوشتن، «می» از بخش بعدی فعل جدا نیافتد‌.‌ برای این منظور باید از «فاصله متصل» استفاده و «می» در اول فعل با SS از آن جدا شود.‌ به‌طور مثال «می‌شود» به‌جای «می شود».
  • «ها»ی جمع باید از کلمه جمع بسته‌شده جدا نوشته شود؛ مگر در برخی کلمات مانند «آنها». این امر در مورد کلمات غیر‌فارسی که وارد زبان فارسی شده‌اند و با حرف «ها» جمع بسته می‌شوند، مانند «کانال‌ها» یا «فرمول‌ها» مورد تاکید است.
  • حروف اضافه مانند «به» وقتی به‌صورت ترکیب ثابت همراه کلمه پس از خود آورده می‌شوند، بهتر است با SS از آن جدا شوند‌.‌ مانند «به‌صورت»، «به‌عنوان» و «به‌‌‌لحاظ»‌.‌ لازم به ذکر است هنگامی که حرف اضافه «به» با کلمه پس از خود معنای قیدی داشته باشد، مثل «بشدت» یا «بسادگی»، بهتر است که به‌صورت چسبیده نوشته شود‌.
  • کلمات فارسی نباید با قواعد عربی جمع بسته شوند؛ پس «پیشنهادها» صحیح و «پیشنهادات» اشتباه است‌.‌
  • اسم‌ها و صفت‌های دو‌قسمتی مثل «خط‌چین» و «نوشته‌شده» با SS از هم جدا می‌شود‌.‌
  • شناسه‌ها با SS از کلمه اصلی جدا می‌شود‌.‌ مثل «شده‌اند»‌ و «شده‌است».
  • ‌ «است» هنگامی که نقش شناسه را داشته باشد توسط SS از قسمت اصلی جدا می‌شود‌.‌ مانند «گفته‌است»‌.
  • بند پیشین نباید باعث افراط در استفاده از فاصله متصل شود. مثلاً عبارت «نوشته می‌شود‌« صحیح و عبارت «نوشته‌می‌شود» ناصحیح است.
  • فعل‌های دو‌کلمه‌ای که معنای اجزای آنها کاملاً با معنای کل متفاوت است، بهتر است که با SS از هم جدا ‌شوند‌.‌
  • کلمات مرکب مثل کلمه «دوکلمه‌ای» در عبارت «فعل‌های دوکلمه‌ای» و «یادداشت‌برداری».
  • مصدرهای دو قسمتی با SS از هم جدا می‌شوند‌.‌ مثل «ذوب‌کردن» و «واردکردن»‌.
  • صفات تفضیلی مثل « آسان‌تر».

۳‌.۶‌    فهرست گزارش، فهرست شکل‌ها و فهرست جداول

اگر از این الگو برای تهیه پایان نامه استفاده کنید، پس از اتمام یا در حین تکمیل آن می‌توانید با راست‌کلیک روی فهرست فعلی، آن را به‌روز کنید (توسط گزینه update field). فهرست جداول و اشکال نیز به‌همین صورت قابل به‌روز‌شدن می‌باشد.

۳‌.۷‌   سربرگ و ته‌برگ (Header and Footer)

سربرگ و ته‌برگ را می‌توان از منوی Insert انتخاب کرد‌.‌ به قاب‌هایی که در قسمت بالا و پایین باز می‌شود، به‌ترتیب سربرگ و ته‌برگ گفته می‌شود‌.‌ در سمت راست سربرگ، عنوان هر فصل نوشته می‌شود‌. در زیر این دو قسمت یک خط پررنگ قرار می‌گیرد ‌و در ته‌برگ، شماره صفحه نوشته می شود.

دقت کنید هنگامیکه عنوان یک فصل را در سربرگ تنظیم می‌کنید، عنوان فصل‌های دیگر تغییر نمی‌کند. دلیل آن این است که فصل‌های مختلف گزارش توسط Section Break از یکدیگر جدا شده‌اند. این کار از طریق Insert>Break>Next Page در انتهای هر فصل انجام شده‌است. تعریف بخش‌های مختلف در یک پایان نامه، این امکان را فراهم می‌آورد که هر بخش سربرگ و ته‌برگ خاص خود داشته باشد. هنگامیکه به این ترتیب بخش‌های مختلفی را برای پایان نامه تعریف می‌کنیم، هر بخش به‌طور پیش‌فرض، خصوصیات بخش پیشین خود را دارد. پس از تعریف بخش جدید، اگر روی سربرگ دوبار کلیک کنید، در فسمت Toolbar Options از جعبه Header and Footer خواهید دید که گزینه Link to Previous فعال است. اگر بخواهید خصوصیات این بخش جدید مستقل از بخش پیشین باشد، باید این گزینه را غیر فعال کنید. در غیر اینصورت با تغییر محتوای سربرگ، محتوای سربرگ بخش پیشین نیز تغییر خواهد کرد.‌ در مورد ته‌برگ نیز چنین است.

۳‌.۸‌   جداول، منحنی‌ها، شکل‌ها و مراجع

جداول و اشکال هر فصل باید از شماره ۱ به‌همراه شماره فصل مربوطه شماره‌گذاری‌ شود و در داخل متن (بلافاصله پس از بندی که به آن شکل یا جدول ارجاع داده شده) آورده شود‌.‌ برای نوشته‌های داخل جداول و اشکال به‌ترتیب از سبک‌های In Table* (وسط‌چین)، In Table R* (راست‌چین) و In Picture* استفاده می‌شود‌.‌ در متن باید به تمامی جداول و شکل‌ها ارجاع داده شود‌.‌ در عنوان جداول و شکل‌ها نام کمیت یا پدیده مورد مطالعه ذکر می‌شود.‌

برای نوشتن عنوان جدول از سبک Table Title* (و برای عنوان جداول موجود در پیوست‌ها از سبک App Table Title*) استفاده می‌شود (جدول ‏۴‌.‌۵). برای عنوان یک جدول جدید، سطر عنوان جدول پیشین را به‌طور کامل در محل مورد نیاز کپی و پس از انتخاب آن کلید F9 را فشار دهید تا شماره جدول به‌روز شود.

جدول ‏۴‌.‌۵ عنوان جدول.

کار (WU) زمان (ثانیه) روش
۳۷/۸۵ ۵۴ چند شبکه‌ای

     مشابه جدول، برای نوشتن عنوان شکل از سبک Pic Title* (و برای عنوان شکل‌های موجود در پیوست‌هااز سبک App Pic Title*) استفاده می‌شود (شکل ‏۴‌.‌‌۱). ‌

شکل ‏۴‌.‌‌۱ قسمت‌های مختلف یک موشک تاکتیکی.

به‌همین ترتیب برای اضافه‌کردن یک مرجع جدید به فهرست مراجع، پس از اضافه‌کردن یک سطر جدید به جدول مراجع، یکی از سطرهای موجود در این جدول را در سطر جدید کپی کنید. سپس شماره این سطر جدید را انتخاب و کلید F9 را فشار دهید.

۳‌.۹‌    ارجاع به جداول، شکل‌ها، روابط، مراجع و بخش‌ها

برای ارجاع به جداول، شکل‌ها، روابط، مراجع و بخش‌ها از ابزار Insert › Reference › Cross-reference استفاده می‌شود‌. به‌طور مثال اگر در این ابزار گزینه Table و Only Ref and number‌ و «جدول ۴٫۱ قلم‌های فارسی» را انتخاب و OK کنید، عبارت «جدول ‏۴‌.‌۱» در محل مکان‌نما درج خواهد شد. به‌همین ترتیب اگر گزینه Ref و Entire caption و [۱] را انتخاب و OK کنید،‌ ارجاع «[۱]» در محل مکان‌نما درج خواهد شد. احتمالاً ابزار Cross reference در نرم‌افزار Word شما فاقد گزینه Ref در قسمت Reference Type می‌باشد. در اینصورت از طریق ابزار Insert > Reference > Caption و دکمه New Label ، یک برچسب جدید به نام Ref تعریف کنید. دقت کنید که:

  • هرگز نباید یک شکل یا جدول پیش از معرفی آن، در متن ظاهر شود‌.‌
  • بین شماره شکل (یا جدول) و کلمه پیش از آن (شکل یا جدول) باید حتماً یک فاصله قرار گیرد‌.‌ به‌عنوان مثال «شکل ۲‌‌.‌‌۲» صحیح، و «جدول۲‌‌.‌‌۲» ناصحیح است‌.‌
  • برای ارجاع به شکل‌ها و جداول نباید از پرانتز استفاده شود‌.‌ به‌عنوان مثال «جدول (۲‌‌.‌‌۲)» غلط است‌.
  • ارجاع به روابط ریاضی همواره باید پس از درج خود آن روابط در متن صورت گیرد‌.
  • برای ارجاع به روابط ریاضی از شماره آنها در داخل پرانتز استفاده می‌شود؛

مانند «رابطه Error! Reference source not found.)»‌.

  • برای ارجاع به چند مرجع، آنها را با ویرگول جدا کنید: [۱]، [۲]‌.‌

۳‌.۱۰‌ نرم‌افزار مجاز برای تهیه پایان نامه

در تهیه پایان نامه باید از Microsoft Word 2003 و یا نسخه بالاتر استفاده شود. در صورت استفاده از نسخه‌های جدیدتر به هیچ وجه نباید این فایل به یک فایل docx تبدیل شود. زیرا تبدیل مجدد آن به فرمت doc‌ باعث تبدیل فرمول‌ها به شکل می شود.

 

۴
فصل پنجم
بررسی ساختار پایان نامه
بررسی ساختار پایان نامه

به‌منظور استفاده از شیوه‌ای مناسب در تهیه یک پایان نامه، باید روندی خاص دنبال شود. این روند ممکن است تا حدودی شبیه به یک چک لیست ‌باشد، اما تبعیت از این روند سبب می‌شود در پایان گزارش‌نویسی، نیازی به صرف زمان فراوان برای ویرایش نهایی پایان نامه نباشد. از این رو و به دلیل اینکه ویرایش گزارش پایان نامه نیاز به حوصله کافی دارد و در صورت استمرار، باعث کاهش حساسیت در رعایت ملزومات می‌شود، به همین دلیل انجام ویرایش در پایان هر فصل، توصیه می‌شود.

۴‌.۱‌       بررسی سرفصل‌ها

پس از هر سرعنوان(Heading)، لازم است که متنی هر چند مختصر نوشته شود. هیچ‌گاه پس از یک سرعنوان، نباید بدون ظهور متن، سرعنوان داخلی شروع شود. در متن آغازین هر سرعنوان، لازم است که محتوای فصل یا بخش و دلیل وجود آنها، به‌منظور ایجاد فضای ذهنی در خواننده، بیان شود.

۴‌.۲‌     بررسی ساختار کلی

بهتر است در صورت تشابه فصل‌های مختلف، از ساختار یکسان برای آنها استفاده شود. مثلا حالتی را در نظر بگیرید که گزارشی برای متن یک برنامه نوشته می‌شود. از آن‌جا که معمولا برنامه از یک‌سری واحد تشکیل شده‌است، می‌توان برای معرفی واحد‌ها، از ابتدا ساختار کلی تعریف کرد. مثلا ابتدا نقش واحد، سپس جایگاه آن در کل برنامه، پس از آن ساختار داخلی واحد، معرفی عملیات‌های داخلی و روابط پیاده‌سازی‌شده و … بیان شود.

۴‌.۳‌    بررسی مفهومی

پس از این که ساختار‌دهی صورت گرفت و در ساختار یاد‌شده مطالب دسته‌بندی شد. می‌توان نسبت به مطالعه مفهومی مطالب اقدام کرد.

۴‌.۴‌     مطالعه مفهومی و جمله‌بندی

سعی شود هنگام مطالعه مفهومی به مباحث ویرایشی کمتر توجه شود و مفاهیم جملات، تعریف بندها، موقعیت بندها، بررسی صحت ارجاعات و مسایل مرتبط به مفهوم گزارش، مورد توجه قرار گیرد. بهتر است تصمیم‌گیری در مورد بندها مشخصا به‌عنوان یک قدم انجام شود.

۴‌.۵‌    تنظیم بندها

تصمیم‌گیری در مورد بندها و تنظیم آنها، یکی از ملزومات اصلی یک گزارش پایان نامه است. به‌منظور انجام هوشمندانه این کار، از تعریف خودکار فاصله‌دهی (Indentation) برای شروع بند جدید در Template خودداری شده‌است. علاوه بر این، با توجه به اینکه در گزارش‌نویسی فنی، روابط ریاضی زیادی مورد استفاده قرار می‌گیرد، خودکارشدن فاصله‌دهی، باعث می‌شود که پس از هر رابطه، بند جدید در‌نظر گرفته شود که وضعیت مطلوبی نمی‌باشد. بنابراین حین نوشتن، لازم است که نویسنده به‌صورت هوشمندانه با قراردادن ۵ فاصله خالی در ابتدای هر بند، آن را متمایز کند (به بند بعد توجه کنید!).

باید توجه داشت که از قرار‌دادن شکل، در وسط یک بند خودداری ‌شود. بنابراین شکل‌ها باید در انتهای بند مربوطه آورده شود و حتما پس از شکل باید بند جدید و با فاصله‌دهی بیان‌شده برای بند، شروع شود. در مجموع، به‌جز بندی که بلافاصله پس از Heading می‌آید، همواره یک بند باید با ۵ فاصله خالی، آغاز شود تا قابل تشخیص باشد.

به‌منظور زیبایی بیشتر پایان نامه، توصیه می‌گردد در بین یک بند، شکل و یا جدول قرار نگیرد. با این وجود پس از قرار‌گرفتن شکل یا جدول در میان بندهای یک سر‌فصل، بند پس از آن بدون فاصله ابتدایی آغاز می‌گردد. چنانچه فرمولی نیز در میان یک بند قرار می‌گیرد، پس از درج فرمول، بند از ابتدای خط آغاز می‌شود و نیازی به ۵ فاصله خالی نیست.

۴‌.۶‌     بررسی قواعد نگارشی

مطالعه مفهومی گزارش، ممکن است گاهی باعث تغییر در ساختار گزارش شود. بنابراین پس از اینکه بین مطالعه مفهومی و ساختار‌دهی، تعادل برقرار شد، می‌توان نسبت به ویرایش گزارش اقدام کرد. به این منظور لازم است که یک بار گزارش پایان نامه بدون توجه به مفاهیم آن و فقط از نظر نگارشی مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا توجه به نکات زیر حائز اهمیت است:

  • فارسی‌نویسی
  • املای صحیح
  • فواصل بین کلمات
  • موارد استفاده از Shift Space به‌جای Space
  • نقطه‌گذاری، ویرگول‌گذاری و …

۴‌.۷‌    بررسی روابط

لازم است یک بار پایان نامه و برنامه های موجود به‌منظور بررسی مجدد صحت روابط، در مقایسه با مرجع مورد استفاده، مطالعه گردد. گاهی مشاهده می‌شود که در ماشین‌کردن روابط و حتی استخراج آن، خطا پدید می‌آید. با توجه به اینکه معمولا پس از استخراج روابط، از آنها در برنامه‌های رایانه‌ای استفاده می‌شود، این خطا به متن برنامه نیز کشیده می‌شود. بنابراین بررسی صحت روابط از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

لازم است هنگام بررسی روابط، ارجاع‌دهی آنها نیز مورد توجه قرار گیرد. در یک گزارش فنی لازم است که روابط اصلی و نهایی که در پیاده‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد، به رابطه مشخصی در یک مرجع معتبر، ارجاع داده شود.

۴‌.۸‌    بررسی شکل‌ها

بهتر است کل پایان نامه، یک بار فقط از منظر شکل‌ها مورد بررسی قرار گیرد. در این بررسی، می‌توان مواردی را که در بخش‌های آتی تشریح می‌شود، مورد توجه قرار داد.

۴‌.۸‌.۱‌     بررسی کیفیت شکل و تطابق عنوان آن

با توجه به اینکه برای استفاده از Caption، معمولا عناوین شکل‌ها، برای استفاده مجدد، تکرار می‌شوند، مشاهده می‌شود که در برخی موارد، اصلاح عنوان فراموش می‌شود. بنابراین یکی از بررسی‌ها، می‌تواند بررسی عناوین و تطابق آنها با شکل موردنظر باشد. همزمان با بررسی عنوان شکل، می‌توان کیفیت آن را نیز مدنظر قرار داد.

۴‌.۸‌.۲‌    بررسی تطابق روابط، برنامه و شکل

در پروژه های پایانی که به‌منظور تشریح متن یک برنامه نوشته می‌شود، برخی از شکل‌ها به تشریح روابط پیاده‌سازی‌شده اختصاص دارد. لازم است که برای این شکل‌ها، تطابق بین روابط موردنظر، مدل پیاده‌سازی‌شده (متن برنامه) و شکل مربوطه مورد بررسی قرار گیرد.

۴‌.۹‌     بررسی جداول

بهتر است کل پایان نامه، یک بار هم فقط از منظر جداول مورد بررسی قرار گیرد. در این بررسی، می‌توان مواردی را که در بخش‌های آتی تشریح می‌گردد، مورد توجه قرار داد.

۴‌.۹‌.۱‌      بررسی کیفیت جدول و تطابق عنوان آن

با توجه به این که برای استفاده از Caption، معمولا عناوین جداول، برای استفاده مجدد، تکرار می‌شوند، مشاهده می‌شود که در برخی موارد اصلاح عنوان، فراموش می‌شود. در این بررسی لازم است که بین محتویات جدول و عنوان آن تطابق برقرار باشد. هم‌زمان با بررسی عنوان جدول، می‌توان کیفیت آن را نیز مدنظر قرار داد.

۴‌.۹‌.۲‌     بررسی تطابق روابط، برنامه و جدول

در پروژه های پایانی که به‌منظور تشریح متن یک برنامه نوشته می‌شود، برخی از جدول‌ها به تشریح روابط پیاده‌سازی‌شده اختصاص دارد. بنابراین لازم است که برای جداول، تطابق بین روابط موجود در گزارش فنی، متن برنامه و روابط موجود در جدول، مورد بررسی قرار گیرد.

۴‌.۱۰‌  به‌روز‌رسانی مراجع

معمولا هنگام نوشتن پایان نامه به‌دلیل توجه به متن مورد نگارش، ارجاع‌دهی مناسب مورد غفلت قرار می‌گیرد. پس از اتمام نگارش می‌توان برای هر فصل به بررسی ارجاع‌دهی پرداخت. در این فعالیت لازم است تا با دقت فراوان بندهای مختلف را مورد بررسی قرار داد و درصورت استفاده از مرجع خاصی، به آن ارجاع داده شود. در گزارش‌های فنی لازم است که روابط مهم و همچنین روابطی که استخراج آن به‌صورت کامل در پایان نامه ارائه نشده‌است، ارجاع‌دهی شود. بهتر است در ارجاع‌دهی روابط، شماره رابطه مورد استفاده در مرجع موردنظر نیز ذکر گردد. مثلا (رابطه (۳-۲)، [۳]). در بخش مراجع لازم است که مراجع به‌ترتیب حضور در متن آورده شوند. می‌توان این مساله را در هر فصل به‌روز‌رسانی کرد. اگر چه به‌روز‌رسانی در انتهای ویرایش تمامی فصول کفایت می‌کند.

۴‌.۱۱‌   صفحه‌بندی

پس از پایان اقدامات ویرایشی مختلف، می‌توان با مرور کلی پروژه پایانی، نسبت به اصلاح صفحه‌بندی اقدام کرد. مثلا گاهی با جابه‌جاکردن یک شکل یا کوچک و بزرگ‌نمودن آن، می‌توان صفحه‌بندی بهتری ارایه کرد. توجه داشته باشید، با توجه به اینکه پس از صفحه‌بندی احتمالا شماره صفحات تغییر می‌کند، این اقدام پیش از بررسی سربرگ‌ها که در فصل بعد تشریح می‌شود، انجام شود.

۴‌.۱۲‌ سربرگ و ته‌برگ‌ها

با توجه به استفاده از ابزار «Insert › Break» ، در پایان هر فصل، لازم است که در آغاز هر فصل، موارد زیر چک شود.

  • عنوان فصل

عنوان فصل، در قسمت سمت راست بالای صفحه قرار دارد و لازم است که در هر فصل اصلاح شود.

  • شماره صفحه

شماره صفحه، در پائین و وسط هر صفحه قرار دارد و لازم است در هر صفحه چک شود.

 

۵
فصل ششم
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

در پایان گزارش‌های علمی و فنی لازم است که جمع‌بندی یا نتیجه‌گیری نهایی ارائه شود. در این موارد می‌توان آخرین فصل پایان نامه که پیش از مراجع قرار می‌گیرد را به این امر اختصاص داد.

به نتیجه‌گیری این دستورالعمل به‌لحاظ محتوایی توجه کنید:

در دستورالعمل حاضر نکات مهم نگارش یک پروژه پایانی به‌صورت یک الگو ارائه شد. استفاده از این الگو در کاهش زمان لازم برای نگارش یک پایان‌نامه و … و همچنین زمان‌های لازم برای بررسی‌های مجدد و اصلاح اشکالات، موثر خواهد بود.

 

 

منابع و مراجع

[۱]

 

 

نام خانوادگی، نام (مولفان و مترجمان)؛ عنوان اصلی کتاب؛ عنوان فرعی کتاب (جزئیات عنوان کتاب در صورت وجود داخل پرانتز)، نام سایر افراد دخیل در تالیف یا ترجمه، ناشر، محل انتشار، شماره جلد، شماره ویرایش، سال انتشار به عدد‌.‌
[۲]

 

منهاج، محمد‌باقر؛ هوش محاسباتی (جلد اول: مبانی شبکه‌های عصبی)، انتشارات دانشگاه صنعتی امیر‌کبیر، تهران، ویرایش اول، ۱۳۷۹‌.‌
[۳]

 

نام خانوادگی، نام؛ نام‌‌خانوادگی و نام مولف دوم؛ مولف سوم؛ “عنوان مقاله به‌صورت عادی و داخل گیومه”، نام کامل مجله به صورت ایتالیک، شماره دوره یا جلد، شماره مجله، شماره صفحات، سال انتشار‌.‌
[۴]

 

نام خانوادگی، نام مجری؛ عنوان طرح پژوهشی به‌صورت ایتالیک، شماره ثبت، نام کامل محل انجام و سفارش دهنده، سال انجام طرح‌.‌
[۵] نام شرکت/ نام فرد؛ عنوان صفحه؛ آدرس اینترنتی.
[۶]

 

Book authors’ names; Book Title in Italic (and the title components, if any), Edition number, Publisher, Date of publish.
[۷]

 

Van de Vegte, J.; Feedback Control Systems, 2nd Edition, Prentice Hall, 1990.
[۸]

 

Authors’ names separated by comma-dots; “The paper title in Regular Times New Roman 12pt”, Paper Address in Italic, Publishing Place, paper page, Year of Publish.

 

[۹]

 

Safonov, M.; “Stability margins of diagonally perturbed multivariable feedback systems”, IEEE Proceedings, Part D, p. p. 251-256, Nov. 1982.
[۱۰] Company Name/ Person Name; Page Title; Internet Address.

 

 

پیوست‌ها

موضوعات مرتبط با متن گزارش پایان نامه که در یکی از گروه‌های زیر قرار می‌گیرد، در بخش پیوست‌ها آورده شوند:

۱- اثبات های ریاضی یا عملیات ریاضی طولانی‌.‌

۲- داده و اطلاعات نمونه (های) مورد مطالعه (Case Study) چنانچه طولانی باشد‌.‌

۳- نتایج کارهای دیگران چنانچه نیاز به تفصیل باشد‌.‌

۴- مجموعه تعاریف متغیرها و پارامترها، چنانچه طولانی بوده و در متن به انجام نرسیده باشد‌.‌

برای شماره‌گذاری روابط، جداول و اشکال موجود در پیوست‌ از ساختار متفاوتی نسبت به متن اصلی استفاده می‌شود که در زیر به‌عنوان نمونه نمایش داده شده‌است.

(پ-۱)

جدول پ-۱: شرح کد منبع بدنه اصلی یک کد رایانه‌ای.

۰۱ program AeroPack;

۰۲ uses

۰۳   Forms,

۰۴   Unit1 in ‘Unit1.pas’ {Form1},

۰۵   Dialogs,

۰۶   Sysutils;

۰۷ {$R *.res}

۰۸ begin

۰۹   Application.Initialize;

۱۰   Application.Title := ‘AeroPack’;

۱۱   Application.CreateForm(TForm1, Form1);

۱۲   if pos(‘/h’,Form1.Switches)<>0 then

۱۳   begin

۱۴   Application.ShowMainForm:=False;

۱۵   Form1.Visible:=False;

۱۶   end;

در صورتیکه سوئیچ /h در رشته سوئیچ موجود باشد، متغیر ShowMainForm و خصوصیت Visible فرم اصلی را برابر با False قرار می‌دهد. نتیجه این کار عدم نمایش فرم اصلی خواهد بود.

۱۷   Application.Run;

۱۸ end.


Abstract*  

 

This page is accurate translation from Persian abstract into English.

 

Key Words: Write a four to seven Key Words is essential.

 

 

 

* Abstract & Title page- Only for Masters Students and PhD students is essential.

 

[۱] Abbreviation

[۲] Global Positioning System